از انتفاضه مساجد تا طوفان الاقصی؛ روایتی از ۳۸ سال ایستادگی حماس
پوسٹ کیا گی: اتوار فروری 15, 2026 3:52 am
از انتفاضه مساجد تا طوفان الاقصی؛ روایتی از ۳۸ سال ایستادگی حماس
ابراهیم المدهون
جنبش حماس، یکی از بزرگترین و اثرگذارترین جنبشهای فلسطینی است که در برابر اشغالگری “اسرائیل” ایستادگی کرده است. اعلام آغاز فعالیت آن در چنین روزی (۱۴ دسامبر ۱۹۸۷) به منزله آغاز مرحلهای تازه در تاریخ مبارزه فلسطین بود؛ مرحلهای که همزمان با شکلگیری انتفاضه سنگ، نخستین خیزش فراگیر ملت فلسطین آغاز شد؛ انتفاضهای که به «انتفاضه مساجد» شهرت یافت.
در این دوره، نقش مسجد، جوانان مسجد و فرزندان جنبش برجسته شد؛ همانهایی که آن روزها بر دیوارها مینوشتند: «مساجد ما دژهایی بر فراز کوهها هستند… و حماس شیرانی در میدان نبرد دارد.»
این نامگذاری از آن رو بود که سرمایه اصلی این انتفاضه، جوانان مسجد و اعضای جنبش، در کنار فرزندان دیگر گروههای فلسطینی بودند.
این مرحله به تدریج به «انقلاب چاقوها» انجامید؛ دورانی که جنبش دهها و بلکه صدها عملیات را هدایت کرد و فرزندانش با جانهای خود و با سلاحهای سرد وارد میدان شدند و توانستند رعب و وحشت را در میان اشغالگران ایجاد کنند.
پس از آن، «انقلاب تفنگ» فرا رسید؛ انقلابی که شهید عماد عقل و یارانش آن را رهبری کردند و به تشکیل هسته اولیه گردانهای قسام انجامید که در سال ۱۹۹۰ پایهگذاری شد.
سپس نوبت به مرحله عملیاتهای شهادت طلبانه در اتوبوسهای دشمن و پادگانهای نظامی رسید؛ عملیاتهایی با انفجارهایی که جهان را به لرزه درآورد. این مرحله به دست شهید مهندس یحیی عیاش بنیان گذاشته شد؛ کسی که به اسطورهای فلسطینی، عربی و جهانی بدل شد و تصویرش با آن نگاه آرام، هنوز در هر خانهای حضور دارد.
پس از آن، از سال ۱۹۹۴ تا ۲۰۰۰، مرحله تشکیلات خودگردان فلسطین آغاز شد. در این دوره، حماس با توافق اسلو به طور کامل مخالفت کرد؛ اما در عین حال، با هماهنگی با شهید یاسر عرفات، فضاهای گستردهای از همگرایی ملی را شکل داد. عرفات در ابتدا با این جنبش درگیر شد، اما سپس با آن هماهنگ و وارد گفتگو شد و دریافت که این اشغالگر تنها زبان زور را میفهمد؛ همانگونه که شهید عبدالعزیز رنتیسی گفته بود.
پس از آن، انتفاضه الاقصی با هماهنگی میان عرفات و جنبش آغاز شد؛ انتفاضهای که با عملیاتهای کوبنده قسام شروع شد و ضربات سنگینی به دشمن وارد کرد و با همان شدت تا سال ۲۰۰۵ ادامه یافت.
در این مرحله، جنبش هزاران تن از رهبران و مبارزان خود را تقدیم کرد. از برجستهترین شهدای این راه میتوان به شیخ احمد یاسین، عبدالعزیز رنتیسی، جمال سلیم، جمال منصور، صلاح شحاده، اسماعیل ابوشَنب و ابراهیم المقادمه اشاره کرد.
پس از آن، در سال ۲۰۰۵، توافقی میان فتح و حماس در قاهره برای ساماندهی اوضاع داخلی و برگزاری انتخابات صورت گرفت. بر اساس این توافق، حماس برای فراهم کردن فضا برای محمود عباس در انتخابات ریاست تشکیلات خودگردان شرکت نکرد، اما در انتخابات مجلس قانونگذاری و شورای ملی حضور یافت و با پیروزی قاطع، اکثریت کرسیهای مجلس را به دست آورد.
با این حال، انتخابات شورای ملی که در توافق قاهره بر آن تأکید شده بود، بعدها از ترس گسترش نفوذ جنبش، به حالت تعلیق درآمد و پس از تسلط حماس بر غزه در سال ۲۰۰۷، محاصرهای سنگین بر این منطقه تحمیل شد. در سالهای ۲۰۰۸، ۲۰۱۲، ۲۰۱۴ و ۲۰۲۱ نیز جنبش به همراه دیگر گروههای فلسطینی وارد رویاروییهای نظامی گسترده با دشمن شد.
در آن مقطع، حماس همه پیشنهادهایی را که از سوی آمریکا و قدرتهای منطقهای و بینالمللی برای کنار گذاشتن سلاح و به رسمیت شناختن “اسرائیل” مطرح شده بود، رد کرد؛ پیشنهادهایی که در برابر آن، میلیاردها دلار، تشکیل دولتی در غزه و پذیرش در پایتختهای جهان وعده داده میشد. رهبری جنبش این پیشنهادها را نپذیرفت و بر این اصل پای فشرد که ملت فلسطین باید کشور مستقل خود را با پایتختی قدس برپا کند.
تا آنکه وعده بزرگ فرا رسید و عملیات «طوفان الاقصی» شکل گرفت؛ عملیاتی که معادلات را دگرگون کرد و موجودیت رژیم را وارد نبردی سرنوشتساز ساخت؛ نبردی که پیامدهای آن را تا امروز تجربه میکنیم.
این است جنبش، این است تاریخ آن و این است عظمتش.
آنانی که بر نابودی این جنبش شرط میبندند، شعاری را که در آغاز راه بر دیوارها نوشته شد به یادشان میآوریم: «حماس نمیمیرد؛ و اگر بمیرد، دفن نمیشود؛ و اگر دفن شود، درخت اسلام بزرگ از آن خواهد رویید.»
امروز، حماس در هر خانه فلسطینی، عربی و در هر خانه انساندوستانهای که به ملت ما و آزادیاش ایمان دارد، حضور دارد.
امروز، جنبش در سراسر جهان گسترده است؛
زیرا صادق بود،
زیرا آبیاری کرد،
زیرا بخشید،
و زیرا فداکاری کرد.
در این سالروز میگوییم:
هر سالهتان مبارک باد؛ ان شاءالله سال آینده، سال عزت، اقتدار و پیروزی باشد، در کنار ملت بزرگ و سرافراز فلسطین.
ابراهیم المدهون
جنبش حماس، یکی از بزرگترین و اثرگذارترین جنبشهای فلسطینی است که در برابر اشغالگری “اسرائیل” ایستادگی کرده است. اعلام آغاز فعالیت آن در چنین روزی (۱۴ دسامبر ۱۹۸۷) به منزله آغاز مرحلهای تازه در تاریخ مبارزه فلسطین بود؛ مرحلهای که همزمان با شکلگیری انتفاضه سنگ، نخستین خیزش فراگیر ملت فلسطین آغاز شد؛ انتفاضهای که به «انتفاضه مساجد» شهرت یافت.
در این دوره، نقش مسجد، جوانان مسجد و فرزندان جنبش برجسته شد؛ همانهایی که آن روزها بر دیوارها مینوشتند: «مساجد ما دژهایی بر فراز کوهها هستند… و حماس شیرانی در میدان نبرد دارد.»
این نامگذاری از آن رو بود که سرمایه اصلی این انتفاضه، جوانان مسجد و اعضای جنبش، در کنار فرزندان دیگر گروههای فلسطینی بودند.
این مرحله به تدریج به «انقلاب چاقوها» انجامید؛ دورانی که جنبش دهها و بلکه صدها عملیات را هدایت کرد و فرزندانش با جانهای خود و با سلاحهای سرد وارد میدان شدند و توانستند رعب و وحشت را در میان اشغالگران ایجاد کنند.
پس از آن، «انقلاب تفنگ» فرا رسید؛ انقلابی که شهید عماد عقل و یارانش آن را رهبری کردند و به تشکیل هسته اولیه گردانهای قسام انجامید که در سال ۱۹۹۰ پایهگذاری شد.
سپس نوبت به مرحله عملیاتهای شهادت طلبانه در اتوبوسهای دشمن و پادگانهای نظامی رسید؛ عملیاتهایی با انفجارهایی که جهان را به لرزه درآورد. این مرحله به دست شهید مهندس یحیی عیاش بنیان گذاشته شد؛ کسی که به اسطورهای فلسطینی، عربی و جهانی بدل شد و تصویرش با آن نگاه آرام، هنوز در هر خانهای حضور دارد.
پس از آن، از سال ۱۹۹۴ تا ۲۰۰۰، مرحله تشکیلات خودگردان فلسطین آغاز شد. در این دوره، حماس با توافق اسلو به طور کامل مخالفت کرد؛ اما در عین حال، با هماهنگی با شهید یاسر عرفات، فضاهای گستردهای از همگرایی ملی را شکل داد. عرفات در ابتدا با این جنبش درگیر شد، اما سپس با آن هماهنگ و وارد گفتگو شد و دریافت که این اشغالگر تنها زبان زور را میفهمد؛ همانگونه که شهید عبدالعزیز رنتیسی گفته بود.
پس از آن، انتفاضه الاقصی با هماهنگی میان عرفات و جنبش آغاز شد؛ انتفاضهای که با عملیاتهای کوبنده قسام شروع شد و ضربات سنگینی به دشمن وارد کرد و با همان شدت تا سال ۲۰۰۵ ادامه یافت.
در این مرحله، جنبش هزاران تن از رهبران و مبارزان خود را تقدیم کرد. از برجستهترین شهدای این راه میتوان به شیخ احمد یاسین، عبدالعزیز رنتیسی، جمال سلیم، جمال منصور، صلاح شحاده، اسماعیل ابوشَنب و ابراهیم المقادمه اشاره کرد.
پس از آن، در سال ۲۰۰۵، توافقی میان فتح و حماس در قاهره برای ساماندهی اوضاع داخلی و برگزاری انتخابات صورت گرفت. بر اساس این توافق، حماس برای فراهم کردن فضا برای محمود عباس در انتخابات ریاست تشکیلات خودگردان شرکت نکرد، اما در انتخابات مجلس قانونگذاری و شورای ملی حضور یافت و با پیروزی قاطع، اکثریت کرسیهای مجلس را به دست آورد.
با این حال، انتخابات شورای ملی که در توافق قاهره بر آن تأکید شده بود، بعدها از ترس گسترش نفوذ جنبش، به حالت تعلیق درآمد و پس از تسلط حماس بر غزه در سال ۲۰۰۷، محاصرهای سنگین بر این منطقه تحمیل شد. در سالهای ۲۰۰۸، ۲۰۱۲، ۲۰۱۴ و ۲۰۲۱ نیز جنبش به همراه دیگر گروههای فلسطینی وارد رویاروییهای نظامی گسترده با دشمن شد.
در آن مقطع، حماس همه پیشنهادهایی را که از سوی آمریکا و قدرتهای منطقهای و بینالمللی برای کنار گذاشتن سلاح و به رسمیت شناختن “اسرائیل” مطرح شده بود، رد کرد؛ پیشنهادهایی که در برابر آن، میلیاردها دلار، تشکیل دولتی در غزه و پذیرش در پایتختهای جهان وعده داده میشد. رهبری جنبش این پیشنهادها را نپذیرفت و بر این اصل پای فشرد که ملت فلسطین باید کشور مستقل خود را با پایتختی قدس برپا کند.
تا آنکه وعده بزرگ فرا رسید و عملیات «طوفان الاقصی» شکل گرفت؛ عملیاتی که معادلات را دگرگون کرد و موجودیت رژیم را وارد نبردی سرنوشتساز ساخت؛ نبردی که پیامدهای آن را تا امروز تجربه میکنیم.
این است جنبش، این است تاریخ آن و این است عظمتش.
آنانی که بر نابودی این جنبش شرط میبندند، شعاری را که در آغاز راه بر دیوارها نوشته شد به یادشان میآوریم: «حماس نمیمیرد؛ و اگر بمیرد، دفن نمیشود؛ و اگر دفن شود، درخت اسلام بزرگ از آن خواهد رویید.»
امروز، حماس در هر خانه فلسطینی، عربی و در هر خانه انساندوستانهای که به ملت ما و آزادیاش ایمان دارد، حضور دارد.
امروز، جنبش در سراسر جهان گسترده است؛
زیرا صادق بود،
زیرا آبیاری کرد،
زیرا بخشید،
و زیرا فداکاری کرد.
در این سالروز میگوییم:
هر سالهتان مبارک باد؛ ان شاءالله سال آینده، سال عزت، اقتدار و پیروزی باشد، در کنار ملت بزرگ و سرافراز فلسطین.